Trên trang tra cứu chương trình, bên cạnh hệ tự túc và hệ nghề còn có một lựa chọn tên là vừa học vừa làm. Tên gọi đầy đủ của nhóm chương trình này là chuyên ban hợp tác doanh nghiệp – nhà trường theo Chính sách Hướng Nam Mới (tiếng Trung: 新南向產學合作國際專班). Một trường kỹ thuật ký hợp tác với một doanh nghiệp, sinh viên vừa học trên lớp vừa đi thực tập có trả tiền ngay tại doanh nghiệp đó trong suốt khóa học. Bài này giải thích cấu trúc chương trình vận hành ra sao, sinh viên có những quyền gì theo quy định của Bộ Giáo dục Đài Loan, và vì sao không nên mặc định mọi chuyên ban loại này đều bắt ở lại làm việc sau khi tốt nghiệp.

Trường nào mở được, ai nộp hồ sơ được

Chỉ trường thuộc hệ nghề — đại học khoa học kỹ thuật, học viện kỹ thuật, trường cao đẳng kỹ thuật — mới được mở chuyên ban này, và phải dùng đúng khoa ngành hệ chính quy ban ngày đã có sẵn, đạt chuẩn kiểm định. Đại học tổng hợp giảng dạy theo hệ tự túc thông thường không nằm trong nhóm được mở. Về phía người nộp hồ sơ, như bài viết về học phí theo diện nhập học đã nói, phần lớn chuyên ban này yêu cầu quốc tịch nước ngoài và chưa từng học tập tại Đài Loan với thân phận Hoa kiều, nên diện Hoa kiều thường không nộp được vào nhóm chương trình này.

Chưa có TOCFL khi nhập học thì học kỳ đầu ra sao

Với chuyên ban được phê duyệt từ niên khóa 112 (2023) trở đi, sinh viên nhập học khi chưa đạt TOCFL Cấp 2 (A2 theo CEFR) phải thi đạt cấp này trước khi kết thúc học kỳ hai của năm thứ nhất; không đạt thì trường phải buộc thôi học, không có quyền châm chước. Để sinh viên có cơ hội đạt được mức đó, học kỳ một năm nhất trường phải xếp đồng thời một môn tiếng Trung có tín chỉ, 5 tín chỉ tương đương 10 giờ mỗi tuần, cộng thêm lớp phụ đạo không tính tín chỉ ít nhất 5 giờ mỗi tuần — tổng cộng khoảng 15 giờ học tiếng Trung mỗi tuần, chưa kể các môn chuyên ngành học song song. Nên xác định trước cường độ này thay vì chỉ nghe quảng cáo "vừa học vừa làm, không cần biết tiếng Trung" mà không hỏi kỹ lịch học thật.

Thực tập là một môn học, không phải một công việc

Quy định của Bộ Giáo dục nói rõ: thực tập ngoài trường là một phần của việc học, sinh viên không phải nhân viên của doanh nghiệp, và trường cùng doanh nghiệp không được mượn danh nghĩa thực tập để bắt làm việc. Với hệ cử nhân bốn năm, thực tập ngoài trường chỉ được bắt đầu từ năm hai; năm nhất phải dành cho lý thuyết kỹ thuật cơ bản, tiếng Trung và thực hành trong trường. Số giờ thực tập cũng có trần: một tín chỉ thực tập tối đa 80 giờ trong một học kỳ 18 tuần, còn nếu cùng lúc vừa thực tập vừa làm thêm tại chính doanh nghiệp đó thì tổng số giờ hai việc này không được vượt 40 giờ mỗi tuần. Tín chỉ thực tập bắt buộc nhiều nhất chỉ bằng một nửa tổng số tín chỉ thực tập của toàn khóa, phần còn lại là tự chọn và trường không được ép học — chương trình phải thiết kế sao cho không học phần tự chọn đó vẫn đủ tín chỉ ra trường.

Một quyền khác ít người nhắc tới: tiền trợ cấp thực tập và lương làm thêm phải chuyển thẳng vào tài khoản riêng của sinh viên, ghi rõ từng khoản, doanh nghiệp không được trừ phí môi giới hay trừ học phí trước khi trả. Khoản doanh nghiệp trả cho thực tập phải ghi đúng tên là trợ cấp thực tập, không được gọi tên khác như học bổng để che đi bản chất của nó. Hợp đồng thực tập ba bên giữa trường, sinh viên và doanh nghiệp phải có bản tiếng Trung và tiếng Anh hoặc tiếng bản địa; nếu chỉ có bản Trung – Anh, trường phải làm thêm bảng đối chiếu tiếng Việt cho sinh viên ký nhận. Nếu một học kỳ sinh viên không hoàn thành được môn thực tập vì lý do nào đó, trường phải có cơ chế chuyển tiếp khác, không được lấy đó làm lý do buộc thôi học ngay. Trường vi phạm những quy định này, nếu bị tố giác và xác minh có sai phạm, có thể bị cấm tuyển sinh viên nước ngoài và bị cắt trợ cấp.

Trường hợp riêng: chuyên ban chăm sóc dài hạn có ràng buộc nặng hơn hẳn

Một nhóm nhỏ trong số chuyên ban vừa học vừa làm — chuyên ban ngành chăm sóc dài hạn hệ cao đẳng hai năm, do Bộ Y tế và Phúc lợi Đài Loan phối hợp mở từ niên khóa 113 (2024) đến niên khóa 119 (2030) — có điều kiện khác hẳn phần còn lại: sinh viên phải làm việc cho đúng cơ sở hợp tác đó ít nhất ba năm sau khi tốt nghiệp, lương tối thiểu 29.000 Đài tệ mỗi tháng; bỏ giữa đường thì phải hoàn trả toàn bộ trợ cấp học tập đã nhận từ Bộ Y tế và từ cơ sở. Đây là nghĩa vụ hai chiều — cơ sở hợp tác cũng buộc phải nhận người đó vào làm ít nhất ba năm với mức lương đó — nhưng chỉ áp dụng cho đúng nhóm ngành chăm sóc dài hạn này, không áp dụng cho chuyên ban kỹ thuật hay quản trị kinh doanh.

Điều cần biết ngược lại: quy định chung của Bộ Giáo dục cho mọi chuyên ban vừa học vừa làm khác không hề đặt ra nghĩa vụ ở lại Đài Loan làm việc, cũng không có điều khoản hoàn trả học bổng. Nếu một chuyên ban ngoài nhóm chăm sóc dài hạn vẫn yêu cầu bạn ký cam kết ở lại làm việc một số năm, đó là điều khoản riêng của trường hoặc doanh nghiệp đưa thêm vào hợp đồng, không phải quy định chung bắt buộc theo luật Đài Loan — nên đọc kỹ hợp đồng trước khi ký, đừng cho là chuyện đương nhiên của mọi chuyên ban loại này.

Tra chương trình vừa học vừa làm ở đâu

Trang tra cứu chương trình vừa học vừa làm của chúng tôi lọc riêng đúng nhóm chuyên ban này, mỗi chương trình hiện kèm trường đang hợp tác, học phí và khối ngành. Học phí, chỉ tiêu và điều kiện xét tuyển cụ thể do từng trường công bố riêng trong thông báo tuyển sinh, nên vẫn cần đọc kỹ trang chương trình sau khi lọc, đừng chỉ dựa vào tên hệ để so sánh.

Câu hỏi thường gặp

Chuyên ban vừa học vừa làm ở Đài Loan là gì?

Đây là chuyên ban hợp tác doanh nghiệp – nhà trường theo Chính sách Hướng Nam Mới, do một trường thuộc hệ nghề ký hợp tác với một doanh nghiệp. Sinh viên vừa học trên lớp vừa đi thực tập có trả tiền ngay tại doanh nghiệp đó trong suốt khóa học, lấy bằng cử nhân hoặc bằng cao đẳng tùy bậc học của trường.

Thực tập trong chuyên ban vừa học vừa làm có tính là một công việc không?

Không. Quy định của Bộ Giáo dục Đài Loan nói rõ thực tập ngoài trường là một phần của việc học, sinh viên không phải nhân viên của doanh nghiệp, và trường cùng doanh nghiệp không được mượn danh nghĩa thực tập để bắt làm việc. Thực tập cũng có trần giờ và trần tín chỉ bắt buộc, phần còn lại là tự chọn và trường không được ép học.

Có phải mọi chuyên ban vừa học vừa làm đều bắt ở lại Đài Loan làm việc sau khi tốt nghiệp không?

Không. Chỉ chuyên ban ngành chăm sóc dài hạn hệ cao đẳng hai năm, mở từ niên khóa 113 đến 119 theo chương trình riêng của Bộ Y tế và Phúc lợi, mới bắt buộc làm việc ít nhất ba năm cho đúng cơ sở hợp tác, kèm nghĩa vụ hoàn trả trợ cấp nếu bỏ giữa đường. Quy định chung của Bộ Giáo dục cho các chuyên ban khác không đặt ra nghĩa vụ ở lại làm việc hay hoàn trả học bổng.

Làm sao biết một trường có mở chuyên ban vừa học vừa làm hay không?

Xem trực tiếp trên trang tra cứu chương trình, lọc theo hệ vừa học vừa làm để chỉ hiện đúng chuyên ban thuộc nhóm này cùng tên trường đang hợp tác. Chỉ trường thuộc hệ nghề mới được mở loại chuyên ban này, đại học tổng hợp giảng dạy hệ tự túc không nằm trong nhóm được phép mở.